Pieniądze papierowe

Pozostaje powiedzieć słów parę o pieniądzach papierowych. Dotąd mówiliśmy tylko o monecie, tj. o pieniądzach metalicznych. Każdy jednak wie, że w obiegu są też papierowe pieniądze. W Rosji np. wypłaty pieniężne uskuteczniają się tylko papierkami. Jakim sposobem mogą się one znajdować w obiegu? Sprzedając pewną ilość pszenicy za monetę, wartującą rs. 10, nabywam w zamian mojej pszenicy kawał złota, posiadający wartość naturalną. Gdybym monetę tę przetopił na jakiś przedmiot, mógłbym go sprzedać i z wartości mojej pszenicy nie straciłbym nic. Wymieniając zaś ją na czerwony papierek, na którym czytam napis: „rubli dziesięć,” nie nabywam nic, gdyż naturalna wartość tego papierka jest prawie żadna. Dlaczego więc przyjmują ludzie papierki zamiast złota? Dlaczego znajdują się one w obiegu? Odpowiedzieć na to możemy, iż główna przyczyna, z powodu której pieniądze papierowe bywają wewnątrz państwa cenione na równi z pieniędzmi metalicznymi polega na tym, że kasy państwowe przyjmują pieniądze papierowe przy opłacie podatków na równi ze złotem i srebrem. Uczony amerykański Franklin, powiedział bardzo słusznie, że dwóch Rzeczy – śmierci i podatków – żaden człowiek nie jest w stanie uniknąć. Skoro wiec każdy z nas wie, że musi jakie 25 rubli w złocie wnieść w ciągu roku do skarbu i że za okazaniem błękitnego papierka z odpowiednim napisem, od obowiązku tego zostanie zwolnionym, to w oczach naszych papierek ten będzie tyleż wart, co i 5 półimperiałów, gdyż chociażby na kim obowiązek płacenia podatków przypadkowo nie ciążył, to znajdzie on około siebie setki innych płacących podatki, którzy mu wszystko, co zechce, do wysokości 25-ciu rubli, w zamian za papierek taki sprzedadzą. Wiemy jednak, że pieniądze papierowe biorą chętnie też ludzie bogaci, dla których suma płaconych podatków w stosunku do ogólnych dochodów nie gra żadnej roli.

Wiemy również, że ruble papierowe, jakkolwiek po niższej cenie, nabywane bywają przez kupców lub bankierów zagranicznych, którzy rosyjskiemu skarbowi podatków nie płacą. Na czym więc w obu tych wypadkach opierać się będzie wartość pieniędzy papierowych? Oczywiście, na zaufaniu, że podatki regularnie do skarbu będą wpływały i że, być może w przyszłości przewyżka dochodów państwowych nad rozchodami pozwoli skarbowi wypłacić każdemu właścicielowi papierka rublowego – rubla w srebrze, a może i w zlocie. Im pewniejszym jest polityczne położenie państwa, im mniej grozi mu wojna lub zamieszki wewnętrzne, im lepsze są urodzaje, im bardziej się rozwija przemysł i handel, tym prędzej nadzieje takie mogą się ziścić; stąd też pieniądze papierowe, np. ruble, na giełdach zagranicznych to idą w górę, to znów spadają, w miarę tego jak zagranica ocenia w danej chwili polityczne i gospodarcze położenie Rosji.

Naturalna i rynkowa cena pieniędzy papierowych

Pieniądze wiec papierowe na podstawie tej ich własności, że są przyjmowane w kasach a także na podstawie zaufania ku państwu mogą służyć i jako środek wymiany i jako środek wypłat i jako środek przechowywania wartości. Naturalną zaś ich ceną będzie dokonywana na giełdzie przybliżona ocena podatkowych sił narodu, oraz w ogóle politycznego i ekonomicznego położenia danego kraju. Cena zaś ich rynkowa zależeć tu będzie jak zawsze, od popytu i podaży, lecz, jakeśmy to już wyżej wyjaśnili, znaczne nawet zmiany w natężeniu czy to podaży, czy popytu, są w stanie wywołać niewielkie stosunkowo wahania w cenie pieniędzy papierowych, silny zaś ich upadek lub znaczna zwyżka będą dowodem, że zmieniła się nie tylko ich cena rynkowa, lecz i ich cena naturalna, tj. że zaszły znaczne zmiany w ocenie politycznego, gospodarczego i finansowego stanu państwa, posługującego się pieniędzmi papierowymi.