Rozwój nauk

Wspomnimy wreszcie o czwartym, najważniejszym warunku produkcyjności pracy – o rozwoju nauk w kraju. Mówiłem już, że przyroda wytwarza siły, z których korzysta w celach gospodarczej swej działalności człowiek. Podporządkowanie dla celów swoich przyrody w tern mianowicie się zawiera, aby przeciwstawić siły naturalne tak, by służyły one dla celów człowieka. Samo się przez się rozumie, że im bardziej opanujemy przyrodę, im więcej wyzyskamy jej siły, tym mniej sami będziemy musieli pracować, czyli, innymi słowy, przy tejże ilości pracy można więcej zrobić, praca więc staje się bardziej produkcyjną. Z tego to względu, aby pracę uczynić bardziej produkcyjną, konieczną jest znajomość praw przyrody. Tylko wówczas, gdy znamy przyrodę, jej siły, prawa, którym te siły podlegają, wówczas tylko możemy skutecznie je opanowywać, zmuszać, aby pracowały za nas, i przy tej samej, co i dawniej, ilości pracy robić o wiele więcej. Dlatego też wiedza jest olbrzymią siłą ekonomiczną. Wykształcenia, wiedzy winien pożądać każdy, kto chce w ciągu życia swego pracować produkcyjnie.